Kisa chimoterapi ye? Kijan li fonksyone

Vèsyon senp lan

Chimoterapi (chemotherapy, yo rele l tou chemo) se yon kalite tretman kansè ki sèvi ak medikaman pou touye selil kansè.

Li travay lè li touye oswa anpeche kwasans kansè ak lòt selil ki grandi rapid. Doktè yo itilize chimoterapi pou de rezon prensipal:

• Pou trete kansè a: yo ka sèvi avè l pou geri kansè, bese chans li retounen, oswa anpeche oswa ralanti kwasans li.
• Pou soulaje sentòm kansè: li ka retresi timè ki lakòz doulè ak lòt pwoblèm.

Chimoterapi sèvi ak medikaman pou touye oswa ralanti kwasans selil kansè ki grandi rapid.

Kijan li itilize ansanm ak lòt tretman

Chimoterapi itilize pou trete anpil kalite kansè. Pou kèk moun, se ka sèl tretman yo resevwa. Men souvan yo itilize l ansanm ak lòt tretman kansè.

Lè li itilize ansanm ak lòt tretman, chimoterapi ka:

• retresi timè anvan operasyon oswa radyoterapi (yo rele l chimoterapi neoadjivan, neoadjuvant)
• touye selil kansè ki ka rete apre operasyon oswa radyoterapi (yo rele l chimoterapi adjivan, adjuvant)
• ede lòt tretman fonksyone pi byen
• touye selil kansè ki retounen oswa ki gaye nan lòt pati nan kò a

Poukisa chimoterapi lakòz efè segondè

Chimoterapi pa sèlman touye selil kansè ki grandi rapid, li touye tou oswa ralanti kwasans selil an sante ki grandi epi divize rapid. Egzanp yo enkli selil ki kouvri anndan bouch ak trip ak selil ki fè cheve grandi. Domaj nan selil an sante sa yo ka lakòz efè segondè, tankou maleng nan bouch, lanozye, ak pèt cheve.

Efè segondè yo souvan diminye oswa disparèt apre w fini chimoterapi a.

Efè segondè ki pi komen an se fatig, ki vle di santi w fin fatige nèt oswa san fòs. Ou ka prepare pou fatig lè w:

• mande yon moun mennen w ale epi vin chache w nan randevou chimoterapi ou
• planifye tan repo nan jou chimoterapi a ak nan jou apre a
• jwenn èd ak manje ak gade timoun nan jou chimoterapi a ak omwen yon jou apre l

Efè segondè rive paske chimoterapi afekte tou selil an sante ki grandi rapid.

Sa ou ka atann

Kijan yo bay li. Chimoterapi ka bay yon fason plizyè fason, ki gen ladan grenn, kapsil, oswa likid ou vale (oral); dirèkteman nan venn atravè IV; enjeksyon; oswa krèm ou mete sou po. Fason ki pi komen an se atravè yon IV, ak yon zegwi fen mete nan yon venn nan men oswa avanbra. Yo ka bay li tou atravè yon katetè (yon tib mou, fen), yon pòt (yon ti plak yo mete anba po a), oswa ak èd yon ponp enfizyon.

Kote ou ale. Ou ka resevwa chimoterapi pandan w entène, lakay ou, oswa kòm yon pasyan ekstèn nan biwo doktè, klinik, oswa lopital. Pasyan ekstèn vle di ou pa dòmi la a lannwit.

Konbyen fwa. Orè tretman yo varye anpil. Souvan chimoterapi bay nan sik (cycle). Yon sik se yon peryòd tretman ki swiv pa yon peryòd repo. Pa egzanp, ou ka gen chimoterapi chak jou pandan yon semèn, epi twa semèn san chimoterapi — kat semèn sa yo fòme yon sik. Peryòd repo a bay kò w chans pou refè epi fè nouvo selil an sante.

Pi bon fason an se pa manke yon tretman. Pafwa doktè ou ka chanje orè w si w gen sèten efè segondè. Si sa rive, doktè oswa enfimyè w ap eksplike w sa pou fè.

Kijan pou konnen si chimoterapi ap mache

Ou pral wè doktè w regilyèman. Pandan randevou sa yo, y ap mande w kijan w santi w, fè yon egzamen fizik, epi mande tès medikal ak imajri. Tès yo ka enkli tès san, epi imajri yo ka enkli eskanè MRI, CT, oswa PET.

Ou pa ka konnen si chimoterapi ap mache dapre efè segondè li. Gen moun ki panse gwo efè segondè vle di chimoterapi ap mache byen, oswa pa gen efè segondè vle di li pa mache. An reyalite, efè segondè pa gen anyen pou wè ak konbyen chimoterapi ap batay byen kont kansè w.

Doktè w itilize randevou ak imajri — pa efè segondè w yo — pou wè si chimoterapi ap mache.

Manje ak travay pandan chimoterapi

Chimoterapi ka domaje selil an sante ki kouvri anndan bouch ak trip epi lakòz pwoblèm pou manje. Di doktè oswa enfimyè w si w gen difikilte pou manje. Ou ka jwenn itil tou pou pale ak yon dyetetisyen.

Anpil moun kapab travay pandan chimoterapi, depi yo ajiste orè travay yo dapre kijan yo santi yo. Si travay ou pèmèt, ou ka wè si w ka travay a tan pasyèl oswa lakay ou nan jou ou pa santi w byen. Anpil anplwayè oblije, dapre lalwa, ajiste orè w pou reponn a bezwen w pandan tretman kansè.

Kilè pou w chèche èd pi vit

• Rele 911 oswa ale nan sal ijans si w pa ka pran souf ou, si pwatrin ou fè w mal, oswa si w santi w pral endispoze e w pa ka rete kanpe. Pa tann klinik la louvri.
• Rele ekip kansè w la menm moman an si w gen yon tanperati 100.4 °F (38 °C) oswa plis, oswa si frison ak swè kòmanse. Chimoterapi bese globil blan ki konbat enfeksyon yo, e CDC konsidere yon fyèv pandan chimoterapi kòm yon ijans medikal — sèvi ak nimewo lajounen kou lannwit lan, pa tann maten. Si w pa ka jwenn pèsonn rapid, ale nan sal ijans epi di anplwaye yo w ap fè chimoterapi.
• Rele ekip swen w menm jou a si gen wouj oswa anflamasyon bò yon pòt (port) oswa yon liy IV, oswa si w santi yon boule lè w ap pipi, menm si tanperati w nòmal.
• Rele ekip swen w nan yon jou oswa de si plè nan bouch anpeche w manje, si kè plen an fè manje pa rete nan vant ou menm yon jou, oswa si watè likid pa kalme. Se pwoblèm sa yo ki fasil pou trete bonè e difisil pou trete ta.

Sa a se enfòmasyon edikatif sèlman, li pa ka ranplase yon konsèy medikal. Toujou pale ak ekip medikal ou sou sitiyasyon spesifik ou.